Na stromej, wybrukowanej kocimi łbami uliczce w Cieszynie stoi niewielka żeliwna altana, która skrywa w sobie jeden z najstarszych symboli tego śląskiego miasta. Studnia Trzech Braci to miejsce, gdzie historia splata się z legendą, a średniowieczna studnia miejska zyskała status punktu, przy którym rzekomo narodził się Cieszyn. Choć sama legenda budzi wątpliwości historyków, to właśnie ta niewielka neogotycka konstrukcja przyciąga turystów pragnących dotknąć fragmentu wielowiekowej tradycji.
- niepowtarzalna neogotycka architektura
- miejsce narodzin legendy Cieszyna
- ślady wielokulturowości regionu
- malownicza uliczka kocich łbów
- idealne na pamiątkowe zdjęcia
Legenda o trzech braciach i powstaniu Cieszyna
Wszystko zaczyna się od opowieści wyrytej na ścianach altany. Według legendy w roku 810 trzej synowie polskiego króla Leszka III – Bolko, Leszko i Cieszko – po długiej wędrówce spotkali się przy źródle. Radość ze spotkania była tak wielka, że postanowili uczcić ten moment zakładając miasto, które od ich „cieszenia się” otrzymało nazwę Cieszyn.
Brzmi pięknie, prawda? Problem w tym, że historycy są zgodni – ta historia to raczej romantyczna fikcja niż fakt historyczny. Wiele wskazuje na to, że legenda powstała dopiero w połowie XIX wieku, w czasach Wiosny Ludów, kiedy polscy działacze narodowi na Śląsku Cieszyńskim szukali sposobów na podkreślenie polskości regionu. Mimo to data 810 roku przyjęła się jako umowny moment narodzin miasta, a studnia stała się jego wizualnym symbolem.
Napis na altanie w wersji łacińskiej jest chronostychem – rodzajem zagadki, w której wybrane litery tworzą datę roczną zapisaną cyframi rzymskimi.
Historia studni – od browaru do symbolu miasta
Sama studnia istniała prawdopodobnie już w średniowieczu i pełniła całkiem prozaiczne funkcje. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1434 roku. W XIV wieku należała do zakonu dominikanów, a później przez stulecia zaopatrywała w wodę pobliski browar mieszczański przy ulicy Śrutarskiej. To była zwykła studnia bracka – jedna z wielu w mieście.
Dopiero w połowie XIX wieku ktoś wpadł na pomysł, by połączyć ją z legendą o założeniu Cieszyna. Z inicjatywy Pawła Stalmacha studnię odnowiono, a w 1868 roku zabezpieczono specjalnie odlaną w hucie w Trzyńcu żeliwną altaną. To właśnie ta neogotycka konstrukcja nadała studni obecny wygląd i przekształciła ją z użytkowego obiektu w symbol miasta.
W połowie XVI wieku, gdy książę cieszyński Wacław III Adam skasował dobra kościelne, studnia przeszła na własność miasta. Od tego momentu za jej utrzymanie odpowiadał magistrat.
Co zobaczysz przy Studni Trzech Braci
Altana to graniastosłup o wysokości około trzech metrów z częściowo ażurowymi ścianami bocznymi i ostrosłupowym daszkiem. Całość wykonana jest z żeliwa i utrzymana w stylu neogotyckim, charakterystycznym dla drugiej połowy XIX wieku. Niedawno obiekt przeszedł renowację i wrócił do pierwotnego ciemnozielonego koloru, co wywołało spore emocje wśród mieszkańców.
Na ścianach altany znajdują się tablice z tekstem legendy w trzech językach – łacińskim, polskim i niemieckim. To ślad wielokulturowego charakteru Cieszyna, który przez wieki był miastem pogranicza. Wewnątrz altany można zobaczyć płaskorzeźbę autorstwa Jana Raszki przedstawiającą spotkanie trzech braci przy źródle. Ta rzeźba zastąpiła po 1945 roku niemieckojęzyczną tablicę, choć podczas ostatniej renowacji pojawiły się kontrowersje dotyczące przywrócenia niektórych elementów.
Tradycja głosi, że wrzucając monetę do studni, pewnego dnia wrócisz do Cieszyna. Typowy turystyczny zabobon, ale dlaczego nie spróbować?
Gdzie dokładnie znajduje się studnia
Studnia Trzech Braci leży nieco na uboczu głównych szlaków turystycznych, co paradoksalnie dodaje jej uroku. Znajdziesz ją przy uliczce Trzech Braci, która biegnie między ulicami Śrutarską i Sejmową. To stroma, brukowana kocimi łbami droga na zboczu schodzącym w kierunku Olzy – rzeki, która dzieli Cieszyn na polską i czeską część.
Lokalizacja na zboczu nie jest przypadkowa. To właśnie tutaj biło źródło, które zasilało studnię przez stulecia. Stare plany miasta z początku XIX wieku pokazują nawet ciek wodny, którym nadmiar wody spływał do rzeki.
Dla kogo to miejsce i ile czasu poświęcić
Studnia Trzech Braci to punkt obowiązkowy dla każdego, kto chce poznać Cieszyn. Nie jest to wielka atrakcja wymagająca godzin zwiedzania – wystarczy 10-15 minut, by obejrzeć altanę, przeczytać napisy i zrobić kilka zdjęć. Ale właśnie ta kameralność ma swój urok.
Miejsce spodoba się miłośnikom historii i legend, choć trzeba pamiętać, że to raczej symbol niż spektakularna atrakcja. Rodziny z dziećmi mogą opowiedzieć pociechom legendę o trzech braciach – dzieci zwykle lubią takie historie. Dla fotografów to ciekawy punkt – stara altana, brukowana uliczka i klimat starego miasta tworzą fotogeniczną całość.
Warto połączyć wizytę przy studni z wędrówką po innych atrakcjach Cieszyna. W okolicy znajdziesz Rynek z ratuszem, Wzgórze Zamkowe z Rotundą św. Mikołaja czy Most Przyjaźni łączący polską i czeską część miasta. Studnia świetnie wpisuje się w kilkugodzinną trasę po zabytkach.
Informacje praktyczne – dojazd, ceny, godziny
Dostęp do studni jest bezpłatny i całodobowy – to obiekt znajdujący się na miejskiej uliczce, więc można go odwiedzić o każdej porze. Oczywiście najlepiej wybrać się w dzień, gdy widoczność jest lepsza i można spokojnie przeczytać napisy na altanie.
Jeśli chodzi o dojazd, najwygodniej dotrzeć do centrum Cieszyna, a stamtąd pieszo na uliczkę Trzech Braci. Z Rynku to zaledwie kilka minut spaceru. Miasto ma połączenia kolejowe i autobusowe z większości miast regionu. Samochodem można dojechać do centrum, choć znalezienie miejsca parkingowego bywa wyzwaniem – lepiej zostawić auto na jednym z parkingów przy obrzeżach Starego Miasta.
Uliczka jest stroma i brukowana, więc wygodne obuwie to dobry pomysł. Osoby z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności z dotarciem na miejsce ze względu na nachylenie terenu.
Studnia znajduje się w pobliżu dawnego browaru mieszczańskiego, który przez wieki korzystał z jej wody. Choć browar już nie istnieje, ulica Śrutarska nadal nosi nazwę związaną z produkcją piwa.
Warto wiedzieć, że Cieszyn to miasto podzielone granicą – po drugiej stronie Olzy leży czeskie Cieszyn (Český Těšín). Jeśli masz ze sobą dowód osobisty, możesz po zwiedzeniu polskiej części przejść mostem na stronę czeską i zobaczyć, jak to samo miasto funkcjonuje w dwóch krajach. To ciekawa lekcja historii i geografii.
Studnia Trzech Braci nie wymaga rezerwacji ani przewodnika, choć podczas organizowanych wycieczek po Cieszynie przewodnicy często zatrzymują się tutaj, by opowiedzieć legendę o założeniu miasta. Jeśli trafisz na taką grupę, możesz posłuchać – przewodnicy zwykle nie mają nic przeciwko.