W samym sercu Wisły, tuż przy rynku, stoi murowany budynek, który przez ponad 150 lat był karczmą. Dziś mieści się w nim Muzeum Beskidzkie im. Andrzeja Podżorskiego – miejsce, gdzie można poznać kulturę górali Beskidu Śląskiego bez sztucznego folkloryzmu. To nie jest kolejna wystawa z manekinem w stroju ludowym i tabliczką „nie dotykać”.
Sama karczma pochodzi z 1794 roku i to już coś mówi o charakterze tego miejsca. Kamienno-ceglane mury, gontowy dach, piwnice – budynek przetrwał, bo był solidnie zbudowany. Do 1945 roku skupiało się tutaj życie towarzyskie wsi, potem był magazyn, szkoła, aż w końcu miejscowy społecznik Andrzej Podżorski doprowadził do powstania muzeum.
- autentyczna rekonstrukcja kurnej izby
- bogata kolekcja strojów ludowych
- dzieła regionalnych artystów
- interaktywne wystawy dla dzieci
- historia górali bez folkloryzmu
Historia muzeum i jego twórca
Muzeum otworzyło swoje podwoje 16 sierpnia 1964 roku podczas I Tygodnia Kultury Beskidzkiej. Od początku działa jako oddział Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie. Andrzej Podżorski, patron placówki, był działaczem społecznym i publicystą, który rozumiał, że tradycyjna kultura górali Beskidu Śląskiego wymaga dokumentacji i ochrony, zanim zniknie pod naporem modernizacji.
Muzeum swoim zasięgiem obejmuje kilka miejscowości należących do grupy etnograficznej górali śląskich: Wisłę, Istebną, Jaworzynkę, Koniaków i Brenną. Nie chodzi więc tylko o samą Wisłę, ale o cały region z jego specyficzną kulturą.
Co zobaczysz w muzeum – kurna izba i nie tylko
Stała ekspozycja skupia się na życiu codziennym górali. Najciekawszą częścią jest rekonstrukcja kurnej izby – tradycyjnego wnętrza góralskiej chaty. Nazwa „kurna” wzięła się stąd, że dym z pieca uchodził przez dziurę w dachu, kopcąc ściany. W takiej izbie toczyło się całe życie rodziny.
W odtworzonej izbie stoi kamienny stół, pojedyncze łóżko, wielki piec chlebowy i naczynia kuchenne. Można zobaczyć malowaną trówłę – drewnianą skrzynię, w której trzymano wiano panny młodej i najcenniejsze rzeczy w domu. To nie są przypadkowe przedmioty z różnych miejsc – wszystko układa się w spójną całość pokazującą, jak naprawdę wyglądało życie w beskidzkich chatach.
W kolejnych pomieszczeniach czeka wystawa strojów ludowych. Szczególnie interesujący jest bogaty cieszyński strój kobiecy, który różnił się od męskiego nie tylko krojem, ale całą filozofią zdobienia. Oprócz tego można obejrzeć narzędzia związane z podstawowymi zajęciami górali: pasterstwo, tkactwo, obróbka wełny i lnu, kowalstwo, bednarstwo, ciesielstwo.
Muzeum posiada bogatą kolekcję malarstwa profesjonalnego autorstwa artystów związanych z regionem: Czesława Kuryatto, Ludwika Konarzewskiego, Jana Wałacha i Pawła Stellera. To ciekawy kontrast – obok ludowej kultury materialnej można zobaczyć, jak ten sam region inspirował wykształconych malarzy.
Wśród eksponatów są naczynia sałaszniczo-pasterskie z XIX wieku, sprzęty rolnicze jak cepy, kosy, widły, grabie czy niecki. Wszystko to pokazuje, jak ciężka była praca w górach i jak wiele umiejętności musieli posiadać mieszkańcy, by przetrwać.
Enklawa Budownictwa Drewnianego – mini-skansen tuż obok
W bezpośrednim sąsiedztwie muzeum znajduje się Enklawa Budownictwa Drewnianego, otwarta w październiku 2010 roku. To zespół kilku obiektów zrekonstruowanych zgodnie z regionalną tradycją budowlaną. Pomysł stworzenia enklawy zrodził się już w latach 80. XX wieku za sprawą Jana Kropa, ówczesnego kierownika muzeum. Pierwszą chałupę – Szarców z Jonidła – przeniesiono w okolice muzeum już w 1986 roku.
Dziś w enklawie można zobaczyć kowalską kuźnię, gdzie czasem rzeczywiście wre praca, pasterską kolibę, chłopską chałupę oraz pasiekę pszczelarską. Latem funkcjonuje tu również zielnik. To miejsce służy przekazywaniu tradycyjnej kultury góralskiej w bardziej atrakcyjny sposób i jest sceną licznych wydarzeń kulturalnych w sezonie letnim.
Wystawy czasowe i zbiory specjalne
Oprócz ekspozycji stałej muzeum organizuje wystawy czasowe, które zmieniają się mniej więcej co miesiąc lub dwa. Często są to ekspozycje graficzne, fotograficzne lub malarskie. Muzeum posiada cenny zbiór starej fotografii, która dokumentuje życie w regionie na przełomie XIX i XX wieku – to fascynujący materiał dla osób zainteresowanych historią.
Placówka gromadzi też rękopisy i starodruki pochodzące z obszaru Beskidu Śląskiego. Dla szczególnie zainteresowanych tematem dostępna jest biblioteka z literaturą dotyczącą regionu i jego kultury.
Dawna karczma ewangelicka dawała schronienie wiernym przybywającym na nabożeństwo z odległych dolin i stoków, a także dzieciom uczęszczającym do ewangelickiej szkoły. Przez 150 lat, do 1945 roku, skupiało się w niej życie towarzyskie wsi.
Dla kogo jest to muzeum?
Muzeum Beskidzkie sprawdzi się dla różnych grup odwiedzających. Rodziny z dziećmi mogą tu zobaczyć, jak wyglądało życie bez prądu, internetu i supermarketów – kurna izba robi wrażenie na młodszych, bo to zupełnie inny świat niż ten, który znają. Starsze dzieci zainteresują się narzędziami i procesem wytwarzania rzeczy od podstaw.
Miłośnicy historii i etnografii znajdą tu solidną dawkę informacji o kulturze materialnej górali śląskich. Nie każdy wie, że ta grupa etnograficzna ma swoją specyfikę, różniącą się od górali podhalańskich czy żywieckich. Kolekcje malarstwa będą interesujące dla osób ceniących sztukę związaną z regionem.
Warto połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po Enklawie Budownictwa Drewnianego – razem dają pełniejszy obraz tradycyjnej kultury beskidzkiej. Na samo zwiedzanie muzeum wystarczy około godziny, z enklawą można spędzić tutaj półtorej do dwóch godzin.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia, ceny, dojazd
Muzeum Beskidzkie znajduje się przy ulicy Pawła Stellera 1 w centrum Wisły, tuż przy placu Bogumiła Hoffa. Dojazd jest prosty – z każdego zakątka Wisły można dojść pieszo, a w centrum jest sporo miejsc parkingowych.
Godziny otwarcia różnią się w zależności od dnia tygodnia:
- Poniedziałek: 10:00 – 15:00
- Wtorek, czwartek, piątek: 9:00 – 15:30
- Środa (1 października – 31 marca): 9:00 – 17:00
- Środa (1 kwietnia – 31 października): 12:00 – 20:00
- Sobota: 10:00 – 15:00
- Niedziela: 8:30 – 13:30
Ostatnie wejście możliwe jest na godzinę przed zamknięciem muzeum. Muzeum jest czynne przez cały rok z wyjątkiem poniedziałków (choć w poniedziałek też ma określone godziny, więc warto sprawdzić przed wizytą).
Wstęp jest płatny, choć konkretne ceny biletów warto sprawdzić przed wizytą, dzwoniąc pod numer 33 855 22 50 lub pisząc na adres [email protected]. Muzeum jako oddział Muzeum Śląska Cieszyńskiego stosuje zazwyczaj standardowe stawki z ulgami dla dzieci, uczniów i seniorów.
Wisła jest dobrze skomunikowana – można tu dojechać autobusem z Bielska-Białej, Cieszyna czy Ustronia. Samochodem z Bielska-Białej to około 40 kilometrów drogą krajową nr 1 w kierunku Cieszyna, a potem skręt w stronę Wisły. Muzeum znajduje się w samym centrum, więc nie sposób go przegapić.
Dla osób planujących dłuższy pobyt w Wiśle muzeum może być dobrym punktem startowym do poznania regionu – po zobaczeniu, jak wyglądało tradycyjne życie górali, inaczej patrzy się na otaczające szlaki, chałupy i krajobraz Beskidu Śląskiego.