W południowej części Cieszyna, w dzielnicy Błogocice, na stromej skarpie nad rzeką Olzą, rozciąga się niewielki rezerwat przyrody chroniący fragment naturalnego lasu grądowego. To jedno z niewielu miejsc w mieście, gdzie można zobaczyć, jak wyglądały tutejsze lasy przed intensywną zabudową. Rezerwat powstał w 1961 roku głównie po to, by chronić cieszyniankę wiosenną – rzadką roślinę o ciekawej historii geograficznej.
- ochrona rzadkiej cieszynianki wiosennej
- transgraniczny system ochrony przyrody
- naturalny grąd z różnorodnymi gatunkami
- piękne widoki na dolinę Olzy
- łatwy szlak spacerowy w sercu miasta
Cieszynianka wiosenna – roślina z dwóch światów
Głównym powodem utworzenia rezerwatu była ochrona cieszynianki wiosennej, rośliny która rośnie tylko w dwóch odizolowanych od siebie regionach Europy. Jeden obszar obejmuje Karpaty Zachodnie i okolice – w tym właśnie Cieszyn. Drugi znajduje się daleko na północy. Cieszynianka tworzy charakterystyczną rozetkę liści wyrastających z przyziemnego kłącza i preferuje tereny położone poniżej 600 metrów nad poziomem morza.
W Lasku Miejskim nad Olzą można ją spotkać wiosną, gdy kwitnie na dnie lasu. Ale to nie jedyna ciekawostka botaniczna tego miejsca.
Rezerwat w Cieszynie styka się od strony południowej z czeskim rezerwatem „Velke Doly”, tworząc razem transgraniczny system ochrony przyrody w dolinie Olzy.
Co rośnie w rezerwacie nad Olzą
Wąski pas lasu o powierzchni nieco ponad 4 hektarów to przede wszystkim naturalny grąd – typ lasu charakterystyczny dla niżu i pogórza. Dominują tu lipy, dęby, graby oraz różne gatunki klonów: zwyczajny, polny i jawor. W podszyciu można zauważyć bez czarny, dereń, leszczynę i głogi. To drzewa i krzewy typowe dla naszej strefy klimatycznej, ale w naturalnym, nieuporządkowanym układzie.
Fragmenty rezerwatu porasta też grąd ubogi oraz podgórski las brzostowo-jesionowy. Bezpośrednio nad Młynówką rośnie niewielki płat jaworzyny górskiej z miesiącznicą trwałą – gatunkiem typowym dla wyższych położeń. W runie leśnym, oprócz cieszynianki, występują obrazki alpejskie, przytulia Schulteza oraz rośliny chronione: konwalia majowa, kopytnik, bluszcz i śnieżyczka przebiśnieg.
Flora pochodzenia alpejskiego na terenie miejskiego rezerwatu to pozostałość po okresach lodowcowych, gdy rośliny górskie schodziły w niższe partie Europy.
Spacer zielonym szlakiem przez rezerwat
Przez teren rezerwatu przebiega zielona trasa spacerowa po Cieszynie. To wygodna opcja dla tych, którzy chcą połączyć zwiedzanie miasta z odrobiną kontaktu z przyrodą. Trzeba jednak pamiętać, że rezerwat podlega ochronie ścisłej – poruszać się można wyłącznie po wyznaczonych szlakach. Wchodzenie w inne miejsca jest zabronione.
Sam spacer nie zajmie więcej niż 20-30 minut, jeśli ktoś nie zatrzymuje się na dłużej. Warto jednak zwolnić tempo wiosną, gdy kwitną chronione gatunki, albo jesienią, kiedy liściaste drzewa tworzą kolorową mozaikę. Rezerwat leży na stromym zboczu, więc trzeba liczyć się z pokonywaniem wzniesień – choć nie są to ekstremalnie wymagające trasy.
Rezerwat w mieście – zalety i wyzwania
Lasek Miejski nad Olzą przylega bezpośrednio do terenów zabudowanych i jest silnie narażony na wpływ działalności człowieka. Z jednej strony to wygodne – można tu dotrzeć zwykłym spacerem z centrum Cieszyna, bez potrzeby organizowania wyprawy za miasto. Z drugiej strony bliskość zabudowy oznacza presję na ekosystem: hałas, zanieczyszczenia, nielegalne śmieci.
Mimo to rezerwat spełnia swoją rolę. Chroni fragment naturalnego lasu, daje schronienie ptakom i drobnym zwierzętom, a mieszkańcom oferuje odskocznię od miejskiego betonu. Dla rodzin z dziećmi to dobra okazja, by pokazać dzieciom, czym różni się naturalny las od parku miejskiego – drzewa rosną tu gęsto i chaotycznie, leżą powalone pnie, a runo jest bogate i różnorodne.
Dla kogo to miejsce
Rezerwat spodoba się przede wszystkim miłośnikom przyrody i botaniki – zwłaszcza tym, którzy potrafią docenić subtelne piękno runa leśnego i rzadkich gatunków roślin. Wiosną warto przyjść z przewodnikiem lub aplikacją do rozpoznawania roślin, żeby nie przegapić cieszynianki czy obrazków alpejskich.
Rodziny z dziećmi mogą potraktować rezerwat jako przystanek podczas spaceru po Cieszynie. Dzieci lubią tereny leśne, a stromość szlaku dodaje przygodowego charakteru. Nie jest to jednak miejsce na wielogodzinne atrakcje – raczej krótki, edukacyjny spacer.
Osoby starsze lub z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności ze stromymi fragmentami trasy. Warto to wziąć pod uwagę planując wizytę.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić
Wstęp do rezerwatu jest wolny – nie ma biletów ani opłat. Rezerwat jest dostępny przez cały rok, choć najciekawiej jest wiosną (kwitnące rośliny) i jesienią (kolory liści).
Rezerwat znajduje się w południowej części Cieszyna, w dzielnicy Błogocice, w okolicy tzw. 3. Jazu na Olzie, poniżej ulicy Łowieckiej. Dojazd samochodem jest możliwy – można zaparkować w okolicy i dojść pieszo. Z centrum Cieszyna to około 2-3 kilometry, więc można też dojść na spacer lub dojechać rowerem.
Na sam spacer po rezerwacie wystarczy 20-30 minut, ale warto zarezerwować godzinę, jeśli ktoś chce spokojnie poobserwować rośliny i ptaki. Można połączyć wizytę z innymi atrakcjami w okolicy – niedaleko znajduje się Sport Park „Pod Wałką” (200 metrów), Pałac w Cieszynie Błogocicach (200 metrów) czy drugi rezerwat – Lasek Miejski nad Puńcówką (niecałe 700 metrów).
Pamiętaj: w rezerwacie obowiązują ścisłe zasady ochrony przyrody. Nie wolno schodzić ze szlaków, zrywać roślin, hałasować ani zostawiać śmieci. To miejsce powołano po to, by chronić przyrodę – warto to uszanować.
Rezerwat Lasek Miejski nad Olzą to jedno z najmniejszych, ale najbogatszych florystycznie miejsc chronionych w Cieszynie – na niecałych 4 hektarach rośnie kilkadziesiąt gatunków drzew, krzewów i roślin zielnych, w tym kilka objętych ochroną.
Lasek Miejski nad Olzą nie jest spektakularną atrakcją turystyczną – nie ma tu wodospadów, punktów widokowych ani infrastruktury rozrywkowej. To po prostu fragment naturalnego lasu, który przetrwał w środku miasta. Dla jednych będzie to ciekawa lekcja botaniki, dla innych – spokojna przerwa od zwiedzania miejskich zabytków. Jeśli ktoś jest w Cieszynie i ma ochotę na krótki spacer w lesie, warto zajrzeć.