Pałac w Kończycach Wielkich to barokowa rezydencja na Śląsku Cieszyńskim, którą wielu zna pod nazwą pałacu „Dobrej Pani”. Nazwa wzięła się od ostatniej właścicielki – hrabiny Gabrieli von Thun-Hohenstein, arystokratki, która wolała pomagać biednym dzieciom w Cieszynie niż błyszczeć na wiedeńskich salonach. Dziś budynek odzyskuje dawny blask, a mieści się w nim Stowarzyszenie Cieszyński Szlak Wina.
- wspaniała barokowa architektura
- piękny park z alejkami
- historia "Dobrej Pani"
- ciekawe wystawy o winie
- lokalne legendy i tradycje
Historia pałacu i rodu Wilczków
Pierwsza siedziba szlachecka w Kończycach powstała już na początku XV wieku. Wieś przechodziła z rąk do rąk – należała do Korniców, Mniszchów, Karwińskich, aż wreszcie na początku XVII wieku trafiła do Wilczków. Stało się to za sprawą małżeństwa Ewy Bludowskiej z Mikołajem Wilczkiem z Dobrej Ziemicy.
Obecny pałac wzniesiono pod koniec XVII wieku, choć prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej budowli z XVI stulecia. Zbudował go marszałek krajowy Księstwa Cieszyńskiego, baron Jerzy Fryderyk Wilczek – syn kończyckiego dziedzica i Francuzki Joanny de Ferret. Stąd zapewne francuskie wpływy w architekturze.
Budynek był wielokrotnie przebudowywany i powiększany. Swoje obecne, barokowo-klasyczne wykończenie uzyskał dopiero pod koniec XIX wieku, gdy właścicielem był hrabia Eugeniusz Larisch von Mönnich.
Według miejscowej legendy, drewniana kaplica przy pałacu powstała w podzięce za cudowne ocalenie dziecka, które podczas prac budowlanych wypadło z jednego z okien pałacu. W 1776 roku zastąpiono ją murowaną kaplicą pw. Opatrzności Bożej.
Gabriela von Thun-Hohenstein – „Dobra Pani”
W 1878 roku zmarła hrabina Maria Larisch, a dwa lata później jej mąż Eugeniusz, pozostawiając trzy osierocone córki. Najmłodsza z nich, ośmioletnia Gabriela, stała się ostatnią właścicielką pałacu i jedną z najbardziej znanych postaci w historii Cieszyna.
Gdy w 1893 roku wyszła za mąż za adiutanta cesarza Feliksa Leopolda von Thun und Hohensteina, Wiedeń huczał. Panna młoda wolała bowiem pałac w Kończycach Wielkich niż cesarski Schönbrunn. Zamiast życia na salonach wybrała niesienie pomocy potrzebującym.
Hrabina poświęcała całe życie biednym dzieciom i ich matkom. Szpital w Cieszynie wiele jej zawdzięcza – przeprowadzała liczne zbiórki, a w 1910 roku jako główna fundatorka doprowadziła do wybudowania pawilonu dziecięcego. Wystarała się też o zorganizowanie w mieście pogotowia ratunkowego. W uznaniu zasług otrzymała tytuł honorowego obywatela Cieszyna.
W 1945 roku odebrano jej pałac, który zaadaptowano na dom dziecka. Zmarła w 1957 roku, a na cmentarz w Kończycach Wielkich odprowadzał ją tłum wdzięcznych mieszkańców.
Architektura i park pałacowy
Pałac reprezentuje styl francuskiego baroku z elementami klasycyzmu. To trójkondygnacyjna budowla wzniesiona na planie litery L, nakryta dachami mansardowymi i dwuspadowymi. Całość wykonano z cegły i otynkowano.
Fasada jest czternastoosiowa, a dominantę budynku stanowi czworoboczna wieża nakryta wysokim czterospadowym hełmem. W elewacji frontowej znajduje się trzyosiowy ryzalit, który poprzedza portyk kolumnowo-filarowy. Ponad nim umieszczono taras.
Elewacje ozdobiono boniowaniem przy narożach i fragmentach przyziemia, prostokątnymi obramieniami okien oraz wydatnymi gzymsami międzykondygnacyjnymi i wieńczącymi. Od północno-wschodniej strony dobudowano później dodatkowe skrzydło.
Wokół pałacu i kaplicy rozciąga się pochodzący z XIX wieku park krajobrazowy w stylu angielskim. W 1825 roku, gdy kończycki pałac wybrała na swoją rezydencję hrabina Henrietta Larisch von Mönnich, powstał tu sztuczny staw. W parku rosną brzozy, dęby, kasztany, jesiony, świerki i liczne krzewy. Całość tworzy malowniczą kompozycję nad rzeczką Piotrówką.
W pobliskim lesie, niedaleko najstarszych dębów Śląska Cieszyńskiego – „Mieszka” i „Przemka” – znajduje się miejsce pochówku koni wojskowych, które padły z wycieńczenia podczas przemarszów. Hrabia Wilczek, poruszony ich stratą, podarował wojsku kilka koni ze swojego stada.
Pałac dziś – Cieszyński Szlak Wina
Po latach zaniedbań pałac w Kończycach Wielkich odzyskuje dawny blask. W jego wnętrzach działa Stowarzyszenie Cieszyński Szlak Wina, które skupia winiarzy z regionu i promuje enoturystykę oraz dziedzictwo kulturowe Śląska Cieszyńskiego.
W pałacu organizowane są różnorodne wydarzenia – od rajdów zabytkowych pojazdów po święta wina i winobrania. Imprezy te przyciągają zarówno turystów, jak i mieszkańców regionu. Budynek, który niegdyś był świadkiem historycznych wydarzeń i rodzinnych dramatów, znów tętni życiem jako miejsce spotkań i lokalnej dumy.
Dla kogo to miejsce
Pałac zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i architektury zabytkowej. Historia „Dobrej Pani” to wzruszająca opowieść o arystokratce, która wybrała służbę innym zamiast życia w przepychu. Dla osób zwiedzających Śląsk Cieszyński to dobry punkt na trasie między Cieszynem a innymi atrakcjami regionu.
Warto połączyć wizytę z udziałem w jednym z wydarzeń organizowanych przez Stowarzyszenie Cieszyński Szlak Wina. Spacer po parku krajobrazowym to przyjemny sposób na spędzenie popołudnia, zwłaszcza w ciepłe miesiące.
Nie każdy wie, że w pobliżu znajduje się również zamek w Kończycach Małych, co pozwala zaplanować dłuższą wycieczkę po zabytkach okolicy.
Informacje praktyczne – jak dojechać
Adres: ul. Zamkowa 20, Kończyce Wielkie (gmina Hażlach, powiat cieszyński)
Dojazd samochodem: Pałac znajduje się przy drodze do Cieszyna, kilka kilometrów od czeskiej granicy. Z Gliwic najlepiej jechać DK 78 do Nieborowic, następnie lokalną drogą do Knurowa, dalej DK 924 do Żor i DK 81 w stronę Skoczowa. Za Pawłowicami należy skręcić w prawo w DK 938, a później ponownie w prawo w lokalną drogę do Kończyc Wielkich. Odległość z Gliwic to niecałe 60 km. Samochód można zostawić na poboczu drogi lub na parkingu przed kościołem, około 500 metrów od pałacu.
Komunikacja publiczna: Dojazd autobusem jest mało praktyczny – w miejscowości zatrzymują się tylko dwa autobusy PKS dziennie, kursujące między Gliwicami a Cieszynem. Łatwiej dotrzeć do sąsiednich Kończyc Małych, skąd do pałacu trzeba przejść około 4 km pieszo.
Zwiedzanie: Pałac ogląda się głównie z zewnątrz, podziwiając architekturę i spacerując po parku. Warto śledzić informacje o wydarzeniach organizowanych przez Stowarzyszenie Cieszyński Szlak Wina – podczas takich imprez można zajrzeć do wnętrza. Na spokojny spacer wokół pałacu i po parku wystarczy około godziny.
Czas wizyty: 1-1,5 godziny na zwiedzanie zewnętrzne i spacer po parku; więcej czasu warto przeznaczyć, jeśli w pałacu odbywa się akurat jakieś wydarzenie.