Na ścianie bloku przy ulicy Brożka 19, na osiedlu Podgórze II, widnieje jeden z ciekawszych murali w Cieszynie. Fotorealistyczne przedstawienie czerwonego tramwaju jadącego ulicą Głęboką to hołd dla historii miejskiej komunikacji, która funkcjonowała tu zaledwie dekadę. Mural łączy w sobie funkcję artystyczną z ekologiczną – farba, którą został wykonany, pochłania smog z powietrza.
To nie przypadkowy wybór tematu. Mieszkańcy osiedla sami zdecydowali w głosowaniu, co chcą widzieć na fasadzie swojego bloku, a tramwaje cieszyńskie zdobyły aż 45% głosów, wyprzedzając propozycje poświęcone Gwidowi Langerowi i Gustawowi Morcinowi.
- fotorealistyczny tramwaj w historycznym stylu
- farba pochłaniająca smog
- wybór mieszkańców w plebiscycie
- autentyczne widoki z początku XX wieku
- unikalna historia cieszyńskiej komunikacji
Historia tramwajów w Cieszynie – krótki epizod, długa pamięć
Tramwaje w Cieszynie kursowały tylko przez dziesięć lat – od 1911 do 1921 roku. Linia powstała jeszcze w niepodzielonym Cieszynie, kiedy miasto nosiło niemiecką nazwę Teschen i należało do Austro-Węgier. Po podziale miasta w 1920 roku na polską i czechosłowacką część, tramwaje jeździły jeszcze rok, ale utrzymanie transgranicznej komunikacji okazało się niemożliwe.
Mimo krótkiego okresu funkcjonowania, tramwaj zapisał się w pamięci mieszkańców. W mieście zachowały się fragmenty torów, a sama historia cieszyńskiej komunikacji otoczona jest swoistym kultem. Nie każde miasto może się pochwalić tak unikatowym epizodem transportowym.
Najbardziej niebezpiecznym odcinkiem linii był fragment łączący ulicę Głęboką z Zamkową. Znaczny spadek i ostry zakręt powodowały, że wagony nieraz wykolejały się w tym miejscu.
Co przedstawia mural przy ulicy Brożka
Mural pokazuje scenę z początku XX wieku. Czerwony tramwaj wspina się w górę ulicy Głębokiej, w pobliżu skrzyżowania z Menniczą. W tle widać czarno-białe kamienice – to konkretne budynki o numerach 42, 44, 45 i 47. Dalej rysują się sylwetki Pałacu Myśliwskiego Habsburgów oraz charakterystycznej Wieży Piastowskiej.
Kompozycja nie jest przypadkowa. Artysta odwołał się do autentycznych widoków Cieszyna z czasów, gdy tramwaje jeszcze kursowały. Kontrast między kolorowym tramwajem a czarno-białą zabudową podkreśla nostalgiczny charakter przedstawienia – jakby pojazd był jedynym żywym elementem zamrożonej w czasie scenerii.
Mural, który oczyszcza powietrze
To nie tylko dekoracja. Mural powstał w ramach projektu „Ścianą w SMOG”, realizowanego przez Fundację Aktywności Społecznej Cieszynianka. Projekt otrzymał dofinansowanie z Fundacji BGK w programie „Moja Mała Ojczyzna” – zgłoszono ponad 450 wniosków z całej Polski, a dotację otrzymało tylko 30.
Farba fotokatalityczna użyta do wykonania muralu pochłania zanieczyszczenia powietrza. W praktyce oznacza to, że dzieło nie tylko upiększa osiedle, ale także aktywnie walczy ze smogiem, który jest problemem wielu śląskich miast, w tym Cieszyna.
Z trzech proponowanych tematów – tramwaje cieszyńskie, Gwido Langer i Gustaw Morcinek – mieszkańcy wybrali tramwaj, który zdobył 45% głosów w plebiscycie przeprowadzonym wśród mieszkańców osiedla Podgórze II.
Więcej niż mural – tramwajowa pamięć miasta
Mural przy ulicy Brożka to element szerszego trendu przywracania pamięci o tramwajach w Cieszynie. We wrześniu 2023 roku, podczas remontu cieszyńskiego Rynku, w nawierzchnię placu wmontowano autentyczną szynę tramwajową oraz tablicę upamiętniającą dawny przystanek.
W grudniu 2023 roku miasto doczekało się także repliki historycznego tramwaju, która stanęła jako atrakcja turystyczna. Można było do niej wejść i poczuć klimat początku XX wieku. Przy okazji prezentacji repliki zorganizowano spacer trasą dawnej linii tramwajowej – od dworca do rynku, z przewodnikiem opowiadającym o kolejnych przystankach.
Warto wspomnieć, że w 2017 roku władze Cieszyna i Czeskiego Cieszyna rozważały nawet przywrócenie transgranicznego połączenia tramwajowego. Zlecono za 97 tysięcy złotych analizę możliwości odbudowy linii, ale już w kwietniu 2018 burmistrz ogłosił, że projekt nie zostanie zrealizowany ze względu na koszty.
Dla kogo to miejsce
Mural zainteresuje przede wszystkim miłośników street artu i osób fascynujących się historią komunikacji miejskiej. To też dobry punkt na trasie spaceru po Cieszynie dla tych, którzy lubią odkrywać mniej oczywiste zakątki miasta.
Dla rodzin z dziećmi to raczej krótki przystanek – można zrobić zdjęcie, porozmawiać o tym, jak wyglądało miasto ponad sto lat temu, ale nie ma tu dodatkowych atrakcji czy interaktywnych elementów. Osiedle Podgórze II to typowa zabudowa mieszkaniowa, więc nie należy spodziewać się tutaj infrastruktury turystycznej.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć do muralu
Mural znajduje się przy ulicy Brożka 19, na osiedlu Podgórze II w Cieszynie. To około 1,5-2 km od centrum miasta i cieszyńskiego Rynku.
Dojazd:
- Pieszo z centrum – około 20-25 minut spaceru
- Samochodem – można zaparkować w okolicy, to osiedle mieszkaniowe z dostępnymi miejscami parkingowymi
- Komunikacją miejską – najbliższe przystanki autobusowe obsługują linie miejskie, warto sprawdzić aktualne rozkłady
Zwiedzanie: Mural dostępny jest przez całą dobę, bezpłatnie. Znajduje się na zewnętrznej ścianie budynku mieszkalnego, więc można go oglądać o każdej porze. Na obejrzenie wystarczy 10-15 minut, chyba że ktoś chce zrobić serię zdjęć z różnych perspektyw.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy: Jeśli ktoś interesuje się muralami w Cieszynie, warto udać się również w okolice dworca PKP, gdzie przy Alei Oswalda Madeckiego znajdują się inne ciekawe malowidła ścienne, w tym popularny mural z Kocią Szajką oraz przedstawienie charakterystycznych punktów miasta – Cieszyńskiej Wenecji, Rotundy św. Mikołaja i Studni Trzech Braci.
W centrum Cieszyna, na Rynku, można zobaczyć wmontowaną w nawierzchnię szynę tramwajową oraz tablicę pamiątkową – to dosłownie kilka metrów od ratusza, przy którym w 2023 roku wyświetlano mapping poświęcony historii tramwaju.
Cieszyńskie tramwaje po zakończeniu działalności w 1921 roku trafiły do Łodzi, gdzie kontynuowały swoją służbę. Fotografie tych pojazdów zachowały się w zbiorach Izby Tradycji MPK Łódź.
Mural przy Brożka to przykład tego, jak lokalna społeczność może współdecydować o wyglądzie swojego osiedla. Mieszkańcy wybrali temat związany z historią miasta, a efekt jest widoczny z daleka – wielkoformatowe dzieło na ścianie bloku przyciąga wzrok i przypomina o czasach, gdy przez ulice Cieszyna jeździły tramwaje. Dla odwiedzających to ciekawy punkt na mapie miasta, który pokazuje, że street art może łączyć estetykę z ekologią i lokalną tożsamością.